MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’E GÖRE MODERNLEŞME

Şimdiki zamana, asra ait anlamına gelen¹ Modern kelimesinden türemiş Modernleşmek fiili, çağdaşlaşmak, modern hale gelmek, uygarlaşmak anlamına gelmektedir. Aynı zamanda modernleşme, Sanayi İnkılabı’ndan sonra ortaya çıkan sosyal, kültürel, iktisadi değişimlere de denir. 

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı olan Mustafa Kemal Atatürk için modernleşme, şüphesiz büyük önem taşımaktaydı. Atatürk için Türk milleti ve Türk kültürü en kısa sürede muasır yani çağdaş medeniyet seviyesine ulaşmalıydı. Bunu onuncu yıl nutkunda şöyle dile getirmiştir: “Yurdumuzu dünyanın en mâmur ve en medenî memleketleri seviyesine çıkaracağız. Milletimizi en geniş refah vasıta ve kaynaklarına sahip kılacağız. Millî kültürümüzü muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracağız.”²

Atatürk’ten önce de modernleşmeye dair bir takım girişimlerde bulunulmuştur ancak bu modernleşme sınırlıdır Modernleşme kültür içinde değildir. Atatürk için modernleşme yalnızca usul ve teknikte kalmamalı, milletin yaşam tarzına, hayata bakış açılarına da sirayet etmeliydi.³ Kısaca Atatürk için “zihniyet” de modern hale gelmeliydi. Bunun hakkında 1925’te şu sözleri söylemiştir: "Medeniyim diyen Türkiye Cumhuriyeti halkı zihniyetiyle medeni olduğunu isbat ve izhâr etmek mecburiyetindedir. Aile hayatiyle, yaşayış tarziyle medeni olduğunu göstermek mecburiyetindedir.”⁴

Bunun yanında, Atatürk için bu modernleşme garplılaşmak, Batılılaşmak ile mümkün hale gelebilirdi. Onun için o dönemde örnek alınabilecek tek medeniyet Batı medeniyetiydi. Bu düşüncesini bir Fransız gazetesine verdiği röportajda şu cümlelerle belirtmiştir: “Memleketimizi asrileştirmek istiyoruz. Bütün mesaimiz Türkiye'de asri, binaenaleyh garbi bir hükümet meydana getirmektir. Medeniyete girmek arzu edipte, garbe teveccüh etmemiş millet hangisidir?”⁵

Doğu medeniyetine karşılık Batı medeniyeti seküler, pozitivist, rasyonel, laik bir dünya anlayışına sahiptir. Atatürk’ün istediği muasırlaşma da bu yöndeydi. İlim ve fen ile meşgul, laik bir bakış açısına sahip bir Türkiye idi. Aynı zamanda Atatürk’ün bu ideolojisi totoliter-dogmatik değil demokratik-pragmatikti.⁶  Atatürk bu fikirlerini şu şekilde ifade eder: "Ben, manevi miras olarak hiçbir nas-ı katı, hiçbir dogma, hiçbir donmuş, kalıplaşmış düstur bırakmıyorum. Benim manevi mirasım ilim ve akıldır.” Yine Atatürk, onun mirasını yaşatmak isteyenlere bu sözlerinin devamında şöyle bir nasihat vermiştir: “Benden sonra beni benimsemek isteyenler, bu temel mihver üzerinde akıl ve ilmin rehberliğini kabul ederlerse manevi mirascılarım olurlar."⁷

DİPNOTLAR

¹ Nişanyan Sözlük, “Modern,” erişim 26 Nisan 2026, https://www.nisanyansozluk.com/?k=modern

² Mustafa Kemal Atatürk, 10. Yıl Nutku (Onuncu Yıl Söylevi), T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, erişim tarihi 26 Nisan 2026, https://www.ktb.gov.tr/TR-96294/10-yil-nutku.html

³ Halil İnalcık. "Atatürk ve Türkiye'nin Modernleşmesi" Belleten 52, no. (1988): 985-992. https://doi.org/10.37879/belleten.1988.985, erişim tarihi 26 Nisan 2026.

⁴ Halil İnalcık, “Atatürk ve Türkiye’nin Modernleşmesi,” Belleten 52 (1988): 985–992.

⁵ Abdurrahman Çaycı. "Atatürk'ün Uygarlık Anlayışı" Belleten 52, no. (1988): 1105-1118. https://doi.org/10.37879/belleten.1988.1105. Sayfa 1109, erişim tarihi 26 Nisan 2026.

⁶  Giritli, İsmet. 1988. “Modernleşme İdeolojisi Olarak Atatürkçülük”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 4 (11): 289-96. https://izlik.org/JA46SC74XA.

⁷  Giritli, İsmet. 1988. “Modernleşme İdeolojisi Olarak Atatürkçülük”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi.

KAYNAKÇA

Atatürk, Mustafa Kemal. 10. Yıl Nutku (Onuncu Yıl Söylevi). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Erişim tarihi: 26 Nisan 2026. https://www.ktb.gov.tr/TR-96294/10-yil-nutku.html.

Çaycı, Abdurrahman. 1988. “Atatürk’ün Uygarlık Anlayışı.” Belleten 52: 1105–1118. https://doi.org/10.37879/belleten.1988.1105.

Giritli, İsmet. 1988. “Modernleşme İdeolojisi Olarak Atatürkçülük.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 4 (11): 289–296.

İnalcık, Halil. 1988. “Atatürk ve Türkiye’nin Modernleşmesi.” Belleten 52: 985–992. https://doi.org/10.37879/belleten.1988.985.

Nişanyan Sözlük. “Modern.” Erişim tarihi: 26 Nisan 2026. https://www.nisanyansozluk.com/?k=modern.