top of page

ATATÜRK: BİR MİLLETİN YENİDEN DOĞUŞU

14 Kas
3 dakikada okunur

Lord Kinross, asıl adıyla Patrick Balfour, 1904 yılında İngiltere'de doğmuştur. İngiliz yazar ve tarihçi olan Kinross, özellikle Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti üzerine yaptığı çalışmalarla tanınmaktadır. Uzun yıllar Türkiye'ye ziyaretlerde bulunmuş, araştırmaları sırasında arşiv belgelerinden ve dönemin önemli devlet adamlarının tanıklıklarından faydalanmıştır. İlk kez 1964 yılında İngilizce olarak yayımlanan Atatürk: Bir Milletin Yeniden Doğuşu adlı eseri, Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatını ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecini ele alan kapsamlı biyografilerden biridir. Lord Kinross'un eseri üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Osmanlı Devleti'nin son döneminden başlayarak Mustafa Kemal'in çocukluğu, eğitim hayatı ve askerlik yılları anlatılmaktadır.


Selanik'te dünyaya gelen Mustafa Kemal'in öğrenim hayatı, askerî okullardaki eğitimi ve genç bir subay olarak görev yaptığı bölgeler bu bölümün temel konularını oluşturmaktadır. Trablusgarp ve Balkan Savaşları'nda görev alan Mustafa Kemal, Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Cephesi'nde gösterdiği başarılarla ön plana çıkmıştır. Daha sonra Doğu Cephesi'nde ve Suriye'de görev yapan Mustafa Kemal, savaşın sonlarına doğru Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu siyasi ve askerî durumu yakından gözlemleme fırsatı bulmuştur. Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ve Anadolu'nun işgale uğramasıyla birlikte Mustafa Kemal'in Millî Mücadele'yi başlatacak süreci de bu bölümün sonunda ele alınmaktadır. Kitabın ikinci bölümü Millî Mücadele yıllarına ayrılmıştır. Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan süreç; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile devam etmektedir. İstanbul Hükûmeti ile yaşanan anlaşmazlıklar, Anadolu'da millî iradeye dayalı yeni bir yönetimin kurulması ve Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması bu bölümün önemli konularıdır. Millî Mücadele'nin başlangıcında yaşanan iç karışıklıklar, düzenli ordunun kurulması ve Yunan ordusunun Anadolu'daki ilerleyişi ayrıntılı biçimde anlatılmaktadır.


Birinci ve İkinci İnönü Muharebeleri, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri ve Sakarya Meydan Muharebesi ile savaşın seyri değişmeye başlamıştır. Büyük Taarruz ve İzmir'in kurtarılmasıyla askerî zafer kazanılmış, ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması ve Lozan Barış Antlaşması ile yeni Türk devletinin uluslararası alandaki konumu belirlenmiştir. Bu bölümde Mustafa Kemal'in yalnızca askerî başarıları değil, siyasi kararları ve mücadeleyi yönetme biçimi de ön plana çıkarılmaktadır. Eserin üçüncü bölümü Cumhuriyet'in kuruluşu ve Atatürk'ün devlet adamlığı dönemini kapsamaktadır. Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte yeni devletin siyasi yapısı şekillenmeye başlamıştır. Halifeliğin kaldırılması, hukuk ve eğitim alanındaki düzenlemeler, şapka ve kıyafet inkılabı, kadınların toplumsal hayattaki konumu ve Harf İnkılabı gibi yenilikler bu bölümün temel konularını oluşturmaktadır.


Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaşanan siyasi gelişmeler, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması, Şeyh Sait İsyanı ve Serbest Cumhuriyet Fırkası denemesi de ele alınmaktadır. Bunun yanında Türkiye'nin dış politikadaki konumu, yeni bir tarih ve dil anlayışının geliştirilmesi ve Atatürk'ün son yılları da anlatılmaktadır. Kitap, Atatürk'ün hastalığı ve 1938 yılında vefatıyla sona ermektedir. Lord Kinross'un eseri, Atatürk'ün hayatını yalnızca askerî başarıları üzerinden değerlendirmemesi bakımından önemlidir. Mustafa Kemal'in çocukluk yıllarından başlayarak askerlik hayatını, siyasi mücadelesini ve devlet adamlığı dönemini bir bütün olarak ele almaktadır. Yazar, Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki siyasi ve askerî gelişmeleri de anlatıya dahil ederek Cumhuriyet'in kuruluşunu tarihsel bir süreç içerisinde değerlendirmektedir.


Eserde dikkat çeken noktalardan biri de Atatürk'ün kişisel özelliklerine ve özel hayatına yer verilmesidir. Böylece okuyucu, yalnızca tarihî olayların içerisinde yer alan bir lideri değil, kararları, düşünceleri ve kişiliğiyle dönemin gelişmelerine yön veren bir insanı da tanıma fırsatı bulmaktadır. Bir İngiliz yazar tarafından kaleme alınmış olması, esere Türk tarih yazımından farklı bir bakış açısı kazandırmaktadır. Bununla birlikte yabancı bir yazarın kaleminden çıkmış olması, eserin kendiliğinden tarafsız kabul edilmesi için yeterli değildir.


Özellikle dönemin siyasi gelişmeleri ve Atatürk'ün gerçekleştirdiği inkılaplar değerlendirilirken eserin başka kaynaklarla birlikte ele alınması gerektiği düşünülmektedir. Buna rağmen Kinross'un arşiv belgelerinden, dönemin tanıklarından ve geniş bir tarihsel anlatıdan yararlanması, çalışmayı önemli bir biyografi haline getirmektedir. Atatürk: Bir Milletin Yeniden Doğuşu, Osmanlı Devleti'nin son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan süreci anlamak ve Mustafa Kemal Atatürk'ün bu süreçteki rolünü bir bütün olarak değerlendirmek isteyen okuyucular için önemli bir eser niteliğindedir.

bottom of page