top of page

Ankara

10 Eki
2 dakikada okunur

Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 27 Mart 1889’da Kahire’de doğdu. 1833’te Manisa’yı işgal eden Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa’ya yakınlık gösteren ve hizmetinin karşılığı olarak Mısır’da onun konağına yerleşen Karaosmanzadeler’den Abdulkadir Bey’in ve aynı konak mensuplarından İkbal Hanım’ın oğludur. Ailesinin 1895’te Manisa’ya dönmesiyle Yakup Kadri burada Çaybaşı Feyziye Mektebinde öğrenime başladı. Daha sonra İzmir İdadisi’nde okuduysa da babasının vefatı üzerine annesiyle birlikte Mısır’a döndü. İskenderiye’de öğrenimini tamamladı (1908). II. Meşruiyetten biraz önce ailesiyle İstanbul’a yerleşti.


1916-1919 yıllarında İsviçre’de tüberküloz tedavisi gördü. İstanbul’a döndüğünde İkdam Gazetesi yazarı olarak Millî Mücadele’yi destekleyen yazılar yazdı. Daha sonra Ergenekon adlı kitabında toplayacağı bu yazılarından dolayı 1921’de Ankara Hükümeti’nin çağrısı üzerine Anadolu’ya geçti. Mardin ve Manisa Milletvekilliği yaptı. Milletvekilliği süresince Hakimiyet-i Milliye, Cumhuriyet ve Milliyet Gazeteleriyle, Kadro dergisinde edebi ve siyasi yazılar kaleme aldı. Kadro dergisi, Kemalist devrimleri yanlış yorumladığı ve temel ilkelerin saptırılmak istendiği iddialarından dolayı kapatıldı. Böylece Yakup Kadri 1934’ün sonlarından itibaren dünyanın çeşitli yerlerine elçilik görevleriyle ‘’zoraki diplomatlık’’ mesleğine girmiş oldu. 1955’te emekli olarak Türkiye’ye döndü. 1960 İhtilali’nden sonra kurucu meclis üyesi ve CHP Manisa milletvekili oldu. 1962’de Atatürk ilkelerinden uzaklaştığı gerekçesiyle partisinden ayrıldı. 1965’te siyasi hayata tamamen veda etti. 13 Aralık 1974’te Ankara’da vefat eden Yakup Kadri Beşiktaş’ta Yahya Efendi Mezarlığı’na defnedildi. Yaban, Kiralık Konak, Nur Baba, Bir Sürgün, Ankara gibi önemli romanları kaleme almıştır.

 

Yakup Kadri’nin 1934 yılında yazdığı Ankara romanı, üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm 1921 yılında geçer. Bir İstanbul hanımefendisi olan Selma Hanım bir banka şefi olan Nazif Bey ile evlenir. Beraber Ankara’ya taşınırlar. Ancak Selma Hanım’ın hayallerinde canlandırdığı Ankara ile taşındıkları Ankara çok farklıdır. Millî Mücadele yıllarında gazete havadislerinde Ankara bahsi geçtiğinde Selma Hanım hep büyük hayallere kapılırdı fakat taşındıkları zaman yaşadığı hayal kırıklığı da kapıldığı hayaller kadar büyük olmuştu. Yoksulluk her yeri sarmıştı ve Selma Hanım için yapacak hiçbir şey yoktu, taşındıkları küçük mahalledeki dedikodulardan başka…


Yaptıkları tek aktivite ayda bir Nazif Bey’in arkadaşı Murat Bey’in bağında toplanmaktı. Konuştukları konular da Millî Mücadele’nin gidişatı idi. Selma Hanım Cesur bir binbaşı olan Hakkı Bey’i o zaman tanıdı. Zamanla Nazif Bey ile fikirleri çatışan Selma Hanım Millî Mücadele’de cephede hemşire olarak yer almak ister fakat Nazif Bey geride kalmak ister. Fakat Selma Hanım idealisttir ve geride kalmak istemeyip Nazif Bey’den ayrılıp cepheye gider.


İkinci bölümde 1926 yılına gelinmiş, Millî mücadele kazanılmış ve Cumhuriyet ilan edilmiştir. Selma Hanım’da Hakkı Bey ile evlenmiştir. Millî mücadele kahramanı olan Hakkı Bey, artık bir Miralay’dır.  Millî mücadelenin dertleri bitmiş, kahramanlar artık kendi işleriyle ilgilenir olmuştur. Kocası dahil bu kişiler yozlaşarak, devrimlere yabancı hale gelmişlerdir. Komisyonculuk, spekülasyonculuk, vurgunculukla zenginleşmişlerdir. Kitabın bu bölümünde yanlış Batılılaşmaya da bir eleştiri vardır. Sosyete hayatındaki Fransız etkisi devam etmektedir. Paris’ten getirtilen kumaşlar, ayakkabılar, çantalar moda olmuştur. Halk açlıkla sınanırken, bu zümrenin sefa sürmesi Selma Hanım’ı rahatsız etmiştir. Ankara Palas’taki baloda Selma Hanım’ın Neşet Sabit ile gizli konuşması bu rahatsızlığı açıkça dile getirmesi yanlış batılılaşmaya ve yozlaşmaya eleştiri niteliğindedir.


Kitabın üçüncü bölümü Cumhuriyetin 14 ila 20. Yıllarda geçmektedir. Selma Hanım kendisi gibi Cumhuriyet ideallerine bağlı olan Neşet Sabit ile evlenmiştir. Neşet Sabit, bir gazeteci ve aynı zamanda roman ve tiyatro yazarıdır. Selma ve Neşet Sabit, bundan sonraki hayatlarını Cumhuriyet idealleri ve devrimlerinin yayılması için adamışlardır. Ankara ise gelişmiş bir metropol olmuştur, kitabın üçüncü bölümü Yakup Kadri’nin ütopyası olarak değerlendirilmektedir.[1]


[1] Çağman, E. (2025). Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Ankara’sı: Sosyo-ekonomik Bir Analiz. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, (31), 81-98.

bottom of page